ÇIRAKLIK ZAMANI

06.12.2016 Milliyet - Ankara Gazetesi

Çırak yetişmiyor memlekette. Çırak yetişmeyince kalfa, usta yetişmiyor. 90’lı yıllardan bu yana gözden düşürülen meslek okullarının bedeli çok ağır oldu her alanda atılım yapmak istediğimiz zaman gelince. Sanayicinin, tüccarın, esnafın, 1 numaralı sorunuydu, çok geciktiğimiz düzenleme, 4 gün önce yasalaştı.

Çok ama çok eleman lazım

Başkentin organize sanayi bölgelerini işlediğimiz yazı dizimizde çok söyledi sanayiciler; “Onbinlerce nitelikli eleman ihtiyacımız var, birbirimizin ustasını, kalfasını hatta çırağını alıyoruz elinden” dediler. Sadece Sincan’daki ASO 1 Organize Sanayi Bölgesi’nin yıllık eleman ihtiyacı 2 bin 500 kişi.

Ankara Esnaf ve Sanatkarlar Odaları Birliği’ne (ANKESOB) bağlı 62 meslek odamızla 30 hafta süren yazı dizimizin 1 numaradan hiç düşmeyen maddesi de ‘çırak’tı. Eğitirken yetiştirmeyi becerememiştik. 4+4+4 eğitim sistemi doğru uyarlanmadığı için bitirmişti çıraklığı. Herkesin bildiği çareleri içeren yasal düzenlemeler ise bir türlü çıkarılamıyordu.

Bürokrasi kabusu

Meslek okullarının gözden düşürülmesi, okullara ilgiyi azalttı, eğitim müfredatı ve atölyeler küflendi, öğrenci kalitesi geriledi. Usta yetiştiremeyen ülkenin gençleri, üreticilikten tüketiciliğe terk edildi. Resmi rakamlara göre 3 milyon, gayri resmi rakamlara göre 5 milyon civarında olduğu söylenen işsizimiz varken 5 gencimizden biri işsizken türkü çağırarak üretmesini bekliyorduk ülkenin.

Gelişmiş ülkeler seviyesini hedefliyor ama bürokrasi hazretlerinin labirentinden çıkamıyorduk. Sanayicinin, tüccarın, esnafın kabusuydu; “Yol aldık” derken her hükümet her bakan değişimiyle başa dönme karabasanı çöküyordu iş aleminin üzerine. Ve daha da çok gecikiyorduk...

Hayalini kuramayız

Çok gecikmekten öte artık matbaa, endüstri devrimi, mikroteknoloji çağı gibi ama onlardan çok daha köklü değişimlerle sonuçlanacak ‘nano teknoloji devrimini’ kaçırmakla karşı karşıyayız. Bu, tren değil uzay gemisi, kaçırdınız mı hayalini bile kurmak hayal olacak. Binlerce yıl açılacak aramızda. Üretmeye ve satmaya mecbur Türkiye ise daha okul sıralarında, çırak seviyelerinde takılmış durumda.

Devletin okullarından ümidi kesen sanayici, tüccar ve esnaf, kendi okullarını kurmaya başlamıştı. Devlet, bu girişimleri mali katkı ile desteklemeye başladı, şimdi kendi okullarını güncelleme aşamasında. Yeni yasal düzenlemeyse önden gidenlerin önünü açacak.

Çırağın prangası açıldı

Birkaç başlık şöyle:

- En önemli düzenleme, çıraklık eğitiminin zorunlu eğitim kapsamına alınmasıyla yapılmış oldu; prangası açıldı, çıraklıkla eğitim arasında seçim yapmak zorunda kalmayacak öğrenci. İkisini bir arada yürütebilecek..

- Asgari ücretin 3’te 1’i kadar ücret alacak çıraklar. Örneğin 390 lira ücret alacak, bunun 260 lirasını devlet karşılayacak..

- Meslek liselerinde atölyede eğitim alan 10, 11, 12’inci sınıflar, kaza ve meslek hastalıklarına karşı sigortalanacak..

- Fark derslerini tamamlayan meslek lisesi diploması alıp, üniversite sınavına girebilecek.. Yurt dışında mesleki eğitim alan da geldiğinde, eksik dersleri tamamlayarak diploma alabilecek..

- Meslek lisesi mezunlarına teknisyen unvanı verilecek, ustalık ve işyeri açma belgesi alabilecekler..

- Özel sektör, organize sanayi bölgeleri dışında meslek okulu açabilecek, öğrencilerin tamamı, devletin eğitim ve öğretim desteğinden faydalanabilecek..

25 yılımız var

Gelişmiş ülkeler seviyesini kendimize hedef koyduk, çok gecikmiş altyapısını da hızla tamamlamak zorundayız. Başta devletinki olmak üzere meslek okullarını, eski önem ve değerine kavuşturmamız lazım. Bürokrasi hazretlerini de dürtmemiz... Uzay gemisinin havalanmasına 20-25 yıl var, bindik bindik, değilse geleceğimizi, başkalarının eline teslim edeceğiz.

MESLEK OKULLARININ HAKKI

12.02.2016 Milliyet-Ankara Gazetesi

Rantın ve kestirmeden kazanmanın sarhoşluğuna kapılmadan ülkenin ve çocuklarının geleceğini düşünen insanların varlığını bilmek, Beynam Ormanları’nın havasını solumak gibi; bol oksijenli, güç veren bir etki yaratıyor zihinde. Bütün olumsuzluklar ve ağır işleyiş, hatta bazen hiç işlemeyiş içinde, bir gün akıntısı dönecek bu nehire karşı kürek çekenler var. Varolsunlar...

Geçtiğimiz Salı köşemizde, yeni sanayi devrimi Sanayi 4.0’ı konu etmiş, devrimi yakalamanın birinci adımında, nasıl çuvalladığımıza değinmiştik. Üretim sürecine, nitelikli insan yetiştirmiyorduk çünkü; ne sanayide ne sanatkarda ne esnaflıkta. Çırak, dolayısıyla kalfa ve usta yetişmiyordu.

Okullar gözden düştü

Önce meslek okullarını itibarsızlaştırarak ve güncellikten kopararak başladık, 1997 yılında 8 yıllık zorunlu eğitim ikinci darbe oldu ve derken 2012’de 12 yıla çıkarılınca evlilik çağına gelmiş, çıraklık için kocamış gençler yığıldı dershane ve üniversite sınav salonlarına.

Önemli bir kısmının hedefi sadece üniversiteye girmek oldu, okuduğu bölüm, mesleği bile olmayacaktı. Bir nesli, ‘üniversite sınavı’ denen kıyma makinesinde öğüttük böylece. İşsiz üniversiteli cenneti olduk. En zeki, uygulamaya yatkın gençlerin kıymet bulduğu meslek okullarıysa gözden düşmeye devam ediyordu. Mezunlarının yüzde 15’i mesleğine devam ediyor, yüzde 85’i, kolundaki altın bilezik dururken garson, güvenlikçi, büyük alışveriş merkezlerinde tezgahtarlığı tercih ediyordu. Çok ama çok büyük bir hata yapıyorduk.

Gençler için büyük kayıp

Çünkü gençler, eski itibarını ve işlevselliğini kaybeden meslek okullarında gelişmelerin gerisinde kalıyor, öğretmen bile bulamıyor, gözden düşmüş bu okullara yakıştıramıyordu kendini. Güncelliğini kaybetmiş okullardan mezun olanlar, ihtiyaç duyulan niteliğe ve beceriye sahip olmayınca hayata işsizlikle başlıyor ya da okuduğu 3-4 yılı çöpe atıp, çalıştığı işyerinde, sıfırdan başlıyordu öğrenmeye. Gencin ömründe 3-4 yıl ne demek, ne büyük kayıp!

Devletsiz hep geç kalırız

Bir de çıraklık eğitimi gören gencin okuduğu, zorunlu eğitimden sayılmayıp, 6287 Sayılı İlköğretim ve Eğitim Kanunu’yla Açık Öğretim Lisesi’ne kaydolma zorunluluğu getirildi. Öte yandan 3308 Sayılı Meslek Eğitimi Kanunu’ysa çıraklık eğitimini, zorunlu eğitimden sayıyordu. Farklı kurumların arasında pinpon topuna dönen meslek ve çıraklık okulları, bütünsel bir uygulama olmayınca hızla nitelik kaybına uğradı. Hiçbir ölçü, ölçme-değerlendirme süzgeci kalmadı. Film koptu, okulu asmaya başladı genç. Kafa çorba oldu çünkü. Geleceği pusluydu, değecek miydi onca dirsek çürüttüğüne?

ANKESOB Mesleki Eğitim Danışmanlık Birimi Şubat 2016 Toplantısı

10 Şubat Çarşamba günü Ankara Esnaf ve Sanatkarlar Odaları Birliği’nde (ANKESOB), pek çok akademisyen ve meslek odası başkanlarının katıldığı Mesleki Eğitim Danışmanlık Birimi Toplantısı vardı. ANKESOB, bu konuda mesleki eğitimin duayenlerine, Prof. Dr. Hıfzı Doğan başkanlında bir rapor hazırlatıyor. Hocalarımız, bir ön bilgi sundu. Oda başkanları da önerilerini. Ankaralı sanayicilerin de benzer çalışmalar içinde olduğunu, hatta organize sanayi bölgelerinde kendi okullarını açarak, kendi yaralarına merhem olmaya çalıştığını biliyoruz. Ne kadar çok koldan ilerlersek o kadar çabuk yol katedeceğiz ancak devletsiz, her zaman geç kalırız.

Milli Eğitim Bakanlığı Mesleki ve Teknik Eğitim Genel Müdürü Osman Nuri Gülay, hızlı yol alınacağını söyledi

Konuya hakim genel müdür

Toplantıya, koltuğuna çok yeni oturmuş, çiçeği burnunda Milli Eğitim Bakanlığı Mesleki ve Teknik Eğitim Genel Müdürü Osman Nuri Gülay da katıldı. Gülay, mesleki ve teknik eğitim kökenli, konuya çok hakim. Önümüzdeki hafta hemen ilgili kurum ve örgütleri gezmeye başlayacaklarını, organize sanayi bölgelerinde hem okul açıp hem olanlara destek olacaklarını, Cuma günü 9 Bakan’la 3308 Sayılı Yasa’yı görüşeceklerini, ANKESOB’un hazırlayacağı raporu değerlendireceklerini ve kapsamlı bir kongreyle nihai tespit aşamasını bitireceklerini açıkladı. Konuya hakim olması nedeniyle hızlı yol alacakları konusunda da herkesin yüreğine su serpti.

Ankara’ya yetmiyor

Ankara’da, 2015 yılı verilerine göre ortaöğretimde okuyan öğrenci sayısı 305 bin 87. 155 Mesleki ve Teknik Lise, 120 normal lise, 35 de ikili eğitim okulu var. Meslek okullarında okuyanların oranı yarıya yakın; yüzde 45. Ancak yetmiyor.

Başkentin 14 Mesleki Eğitim Merkezi’nde, 125 derslik var ve 319 öğretmen görev yapıyor. 2015 yılı verilerine göre bu merkezlerde 5 bin 568’i erkek, 921’i kız öğrenci olmak üzere 6 bin 489 çırak öğrenci, 31 meslek alanı, 152 meslek dalında eğitim-öğretim görüyor. Kalfalık, Ustalık ve Usta Öğretici Belgesi alanlarla sayıları 8 bin 978 erkek, bin 944 kız olmak üzere toplam 10 bin 922.

Dışarıdan mı getireceğiz?

Ama yetersiz... Sadece Sincan ASO 1 Organize Sanayi Bölgesi’nde her yıl, 2 bin nitelikli elemana ihtiyaç var. Varolan 7 organize sanayi bölgesine, savunma ve havacılık sanayisi, tıbbi araçlar, raylı sistemler, kauçuk sanayisi gibi yenileri eklenecek. Ne yapacağız, şapkadan mı çıkaracağız onca çırağı, kalfayı, ustayı? Yoksa dışarıdan getirmek zorunda mı kalacağız, gençler arasında işsizlik bu kadar yüksek oranlardayken?

Hızlı işleyiş hızlı değişim

Önce meslek ve çıraklık okullarına, itibarını ve güncel içeriğini yeniden teslim etmeliyiz. Bu okullar, günün koşullarına uygun yeniden yapılandırılmalı ki gençler için tekrar cazip hale gelsin. Nitekim hükümet, 2016 Eylem Planı’na aldı konuyu. Arkasından, öncelikle bürokrasiden hızlı işleyiş, kanun yapıcılardan acil değişikliklerin yapılmasını bekliyor iş camiası. “Salın prangalarımızı da koşalım” diyorlar. 

Biz üretmek zorunda olan bir ülkeyiz, yeter rant ve kolay yoldan para kazanma yöntemleriyle gittiğimiz. Yeter çünkü döndük artık, üretmediğimiz için, kendimizden yiyoruz.

AHİ AHLAKINDAN NEREYE GELDİK?

12.05.2015 Milliyet-Ankara Gazetesi

“Allah insanı, medenî tabiatlı yaratmıştır. Bunun açıklaması şudur: Allah insanları yemek, içmek, giyinmek, evlenmek, mesken edinmek gibi çok şeylere muhtaç olarak yaratmıştır. Hiç kimse kendi başına bu ihtiyaçları karşılayamaz. Bu yüzden demircilik, marangozluk, dericilik gibi çeşitli meslekleri yürütmek için çok insan gerekli olduğu gibi, bu meslek dallarının gerektirdiği âlet ve edevatı imal etmek için de birçok insan gücüne ihtiyaç vardır. Bu yüzden toplumun ihtiyaç duyduğu ürünlerin üretimi için lüzumlu olan bütün sanat kollarının yaşatılması şarttır. Bununla da kalmayıp, insanların sonradan doğacak ihtiyaçlarını karşılamak için yeni sanat dallarının meydana getirilmesi gerekmektedir." Ahiliğin kurucusu Ahi Evran, yöneticilere yol gösteren kitabı Letaif-i Hikmet’te ‘toplumu’ ve ‘işlevleri’ böyle tanımlıyor.

Türkler’in Rönesansı

810 yıl önce 1205’te Kayseri’deyiz. Kendi de derici olan Ahi Evran, 32 çeşit esnaf ve zanaatkara liderlik yapar ve bütün derici(debbağ) ve zanaatkarı bir araya toplayarak bugünkü tabirle ilk ‘sanayi sitesi’ni kurar. Ahmet Yesevi’nin öğrencilerinden aldığı derslerle tasavvuf konusunda olduğu kadar felsefe, tıp, kimya gibi alanlarda da yetkindir. Kurduğu  Ahilik Teşkilatı’yla bir benzetmeye göre ‘Türkler’in Rönesansı’ gerçekleşir. Şöyle ki:

- Köylere kadar yayılan teşkilat, Türkler’in yerleşikleşmesini, şehirler oluşturmasını sağlar.

- Gayrimüslimlerin elindeki zanaat ve ticarete katılırlar.

- Zanaat ustası ya da esnaf, pek çok süzgeçlerden geçirilerek, kurumsallaşma gerçekleştirilir.

- Hak, ahlak, adalet ve erdem üzerine bir nakış gibi yapılanan teşkilatla dayanışma ve yardımlaşma geleneği derinleşir, devletin zayıflığında, düzen ve asayişin devamı için kendiliğinden devreye girebilecek bir yapı oluşur.

- Dinin birleştiriciliği, kapsayıcı bir esneklikle başarıyla uygulanır.

700 yıl sürdü

1900’lü yıllara kadar 700 yıl bu teşkilat yapısı içinde yürür esnaf ve zanaatkarlık. Sonra ülke çapındaki yaygınlığını yitirmeye başlar. Ancak 7 yüzyıla sinmiş iş ve ticaret ahlakı, teşkilat olmadan da kendince yürür esnaf arasında. Hatta bazı yörelerde, ustalık belgesi sayılan şed kuşanma törenlerinin benzeri uygulanmaya devam eder. Siftah etmemiş komşuya müşteri yollama devam eder. Ayıplı mal satmayı, fahiş fiyatla haksız kazanç edinmeyi yakıştıramayanlar, teşkilatsız da olsa devam eder.

İmkansız düzen

İşte yukarıda sözünü ettiğimiz bir toplumu şekillendirmeyi başaran, işlevleri ve düzeni oluşturan bu anlayışı kaybettik sayılır. Çırak-kalfa-usta ilişkisi, meslek süzgeçleri yok artık. İstisnalar kaideyi bozamadığı için nesli tükenmiş demek lazım, bu esnaf ve sanatkardan ibretlik numuneler hala olsa da  hiç olmamış ya da olanlar yokmuş gibi görmezden gelip, düzensizlikten düzen kurmaya devam ediyoruz. İmkansız halbuki.

Müşterinin hakkını yiyen, komşusunun ekmeğini çalan, haksız kazancı marifet bilen, ehliyetsiz şoför misali ustalığı işgal eden esnaflık ve zanaatkarlık günlerine geldik o günlerden. O ince felsefelerden, “Ben kazanayım, altta kalanın canı çıksın” basitliğine geriledik. Geldik başa, Ahi Evran’ın sözüne; “Allah, insanı, medeni tabiatlı yaratmıştır.”

Düştüğümüz durum medeniyet midir, ölçüsüzlüğün ve ahlaksızlığın medeniyeti olur mu acaba?

Ahi medeniyetiyle terbiye olmuş meslek erbabının, Ahilik Haftası kutlu olsun.